Het Financieele Dagblad  

Het Financieele Dagblad 16 mei 2009 door Linda Huijsmans

http://www.fd.nl/artikel/11601474/eigen-munt-slaan-tijden-crisis

Eigen munt slaan in tijden van crisis


Niet iedereen legt zich neer bij het monopolie van de euro of zelfs de dollar. Pioniers van Californie tot Japan maken zich sterk voor alternatieve betalingsmiddelen, helemaal in lijn met het gedachtegoed van de Belgische hoogleraar Bernhard Lietaer. De crisis speelt ook Nederlandse 'believers' in de kaart. 


 

Een weekendje weg naar een 'grand hotel' in ruil voor het aanleggen van vloer verwarming. Of tweejaar lang de administratie doen in ruil voor een splinter nieuwe auto. Therecia Venema schudt de voorbeelden van creatief zakendoen zo uit haar mouw. Ze is de oprichter van TradeXchange, een netwerk van ondernemers die diensten en producten bij elkaar afnemen en daarmee in trade-euro's betalen in plaats van echte euro's. Ze maakte in Australie, waar ze eigenaar was van een franchise fastfoodrestaurant, kennis met het fenomeen dat ook wel barteren wordt genoemd. 'We namen de cheques met tradedollars wel aan, maar wisten eigenlijk niet goed wat we ermee moesten. Toen er na een paar jaar een grote verbouwing op stapel stond, zijn we ons eens in het fenomeen gaan verdiepen en bleek dat we die verbouwing helemaal met tradedollars konden betalen. Dat was echt een eyeopener.'

In crisistijd worden mensen creatief, maar de alternatieve betalingsmiddelen zijn geen vluchthaven voor bedrijven en consumenten die financieel krap zitten, benadrukt Venema. 'Het gaat om een beetje extra omzet uit onverwachte hoek. Ondernemers raken relatief goedkoop van hun overtollige voorraden af en bouwen tegelijkertijd een tegoed op waar ze iets leuks mee kunnen doen. Het voelt als gevonden geld.' Venema's trade-euro's zijn een vorm van complementaire valuta, bedoeld als aanvulling op de euro. Ze ziet duidelijke parallellen met de Zwitserse WIR. Deze Zwitserse kring van ondernemers betaalt elkaar al sinds 1934 met de gelijknamige eigen munteenheid; Inmiddels is een op de vijf kleine en middelgrote bedrijven in dat land erop aangesloten. Er gaan geen enorme bedragen in om, maar de aangesloten kleine en middelgrote bedrijven kunnen er makkelijk hun overtollige voorraden verkopen en dat biedt wat extra armslag. Zeker in tijden dat het financieel wat minder gaat is dat mooi meegenomen.

Naar schatting zijn er wereldwijd Zo'n 4000 alternatieve betalingssystemen in gebruik. Die variëren van vrijwilligers die kleine klusjes met elkaar uitwisselen, tot munteenheden die serieuze alternatieven bieden voor de euro en de dollar. Wat ze gemeen hebben is dat ze uit noodzaak of uit overtuiging een alternatieve manier bieden om hun zaken voor elkaar te krijgen. Zo besloten de eigenaren van café De La Paz in het Californische Berkeley zelf voor bank te spelen toen ze geen krediet kregen voor een ingrijpende verbouwing. Klanten konden voor $100 waardecheques kopen. Als ze die inwisselden voor lunches of diners, waren ze $ 120 waard. De kostprijs voor het bereiden van een maaltijd lag rond de $40, zodat er $60 overbleef voor de financiering van de verbouwing. Er vloeide geld in de kas, het café verzekerde zich van trouwe klanten die zich bovendien een beetje eigenaar voelden van hun eetcafé. Wie heeft het nog over banken?

Japan heeft een heel ander probleem: de vergrijzing. lnmiddels is 18,5% van de bevolking ouder dan 65. Als die allemaal de zorg zouden krijgen waar ze recht op hebben, gaat het land bankroet. Een groep van 300 welzijnsorganisaties bedacht in 1995 een sociale munt als oplossing voor dit sociale probleem: de Hureai Kippu, wat zoveel betekent als 'zorgarme relatiekaartjes'. ledereen die tijd besteedt aan zorg die niet door de verzekeringvergoed wordt, bijvoorbeeld door boodschappen te doen voor de buurvrouw of haar naar het ziekenhuis te vergezellen, krijgt daarvoor één Hureai Kippu per uur. Die wordt bijgeschreven op een elektronische rekening. Die kun je verzilveren door een oppas voor je kinderen in te huren, maar veel mensen schrijven hun tegoed over naar hun eigen ouders die ver weg wonen. Inmiddels blijken de Japanse senioren deze sociale vorm van buurtzorg hoger te waarderen dan die van professionals.

Volgens hoogleraar en auteur Bernhard Lietaer zijn deze alternatieye vormen van betalen meer dan alleen aardige voorbeelden van creatieve zelfredzaamheid. In zijn ogen tonen ze aan dat het bestaande monetaire systeem niet voldoet. 'De afgelopen 25 jaar hebben we 96 grote en kleinere bankcrises gehad die op kosten van de staat weer hersteld zijn. Na de huidige crisis komen er weer nieuwe en zolang we het systeem in stand houden, zal dat niet veranderen.' Lietaer zou daarom het liefst zien dat het huidige monetaire systeem op de helling gaat. Het monopolie van de euro moet worden door broken. 'We moeten naar een geldmarkt waarin ruimte is voor meer dan één muntsoort en voor alternatieve betalingsvormen. Hoe meer diversiteit hoe beter, dat maakt het systeem een stuk minder kwetsbaar.'


foto Peter Boer

'Liever een trade-euro dan geen euro'
Mark Koops is eigenaar van Accountantskantoor Koops in Groningen.

'Ik was net voor me zelf begonnen, toen ik in 2002 benaderd werd door TradeXchange. Voor mij was het interessant om lid te worden van een netwerk met andere ondernemers die potentieel nieuwe klanten waren. Daarom dacht ik dat het belang van dit netwerk minder zou worden naarmate mijn bedrijf zou groeien, maar niets blijkt minder waar. Inmiddels raad ik iedere ondernemer aan om lid te worden, want het is een goede manier om je overcapaciteit to verkopen.' TradeXchange is de enige barterkring die Nederland op dit moment rijk is. Therecia Venema begon er zeven jaar geleden mee, en er hebben zich nu 350 bedrijven bij het netwerk aangesloten. De leden kunnen diensten en producten bij elkaar afnemen en betalen met elektronische trade-euro's. Willen leden lets kopen wat niet in het netwerk beschikbaar is, dan zoekt Venema daar een bedrijf bij dat lid wil worden. Mark Koops kocht vorig Jaar een nieuwe auto, die hij helemaal financierde met trade-euro's, maar omdat het een grote aanschaf was, kwam hij 'rood' te staan op zijn Trade-account.

Er diende zich via het netwerk een nieuwe klant aan die zelf wat krap in de euro's zat. We spraken af dat ik hem de eerste twee jaar bedien op basis van 100% trade-euro's. Zo kan ik mijn saldo weer aanvullen, en is hij ook weer geholpen.' Koops adviseert iedere ondernemer vooral deel te nemen aan een netwerk als TradeXchange, maar ook om het saldo zo laag mogelijk te houden. 'Geef wat je verdient zo snel mogelijk weer uit, maar dan wel aan zaken die je echt nodig hebt.' Zo schafte hij zich een bril aan met trade-euro's, bracht er een lang weekend mee door op een landgoed en betaalde er het kerstcadeau voor zijn personeel van. In de regel handelt Koops uit principe op fifty-fifty basis; de helft van de rekening wordt betaald in trade-euro's, de andere helft in harde euro's. Daar komt de btw nog bij, die ook in echte euro's betaald moet worden want 'dat is de enige manier waarop ik de Belastingdienst kan betalen'. Het grote voordeel van TradeXchange is dat het extra omzet oplevert, meent hij. 'ik verdien liever trade-euro's dan geen euro's'. Maar als het eropaan komt blijkt cash toch king te zijn want: 'Nog liever heb ik harde euro's dan trade-euro's. Die kan ik uit de muur trekken en besteden waar en wanneer ik wil.'

Advocatenkantoor Froon helmonds